Memória Sebastião Gomes Kontinua Moris: Governu no Família Preserva Istória 12 de Novembro

(Díli), Santa Cruz 02/10/2026 – Governu Timor-Leste, liu-husi ministériu relevante, hamutuk ho Komité 12 de Novembro, família no entidade sira seluk, kontinua prosesu atu prepara fatin memória ka monumentu ne’ebé sei liga ho istória luta no akontesimentu 12 de Novembro.

Ministru Gil da Costa Monteiro, ne’ebé koñesidu ho naran “Oan Soru”, hateten katak prosesu konstrusaun monumentu ne’e hahú ona husi tinan 2021gora, iha tinan 2026, Governu kontinua halo avaliasaun no haree fila-fali ba prosesu ne’ebé hala’o ona, ho objetivu atu hadia no kompleta infraestrutura fatin memória ne’e.

Ministru mós hateten katak Governu halo akordu ho Komité 12 de Novembro atu orienta diretamente implementasaun prosesu, inklui preparasaun atu lori fila-fali restus mortais saudoso Dom Sebastião Gomes ba fatin memória ne’ebé konsidera importante ba istória Timor-Leste.

“Herói ida-ne’e ita tenke valoriza preserva memória no istória ne’e importante tebes, liu-liu ba jerasaun sira tuir mai,” dehan Ministru Gil da Costa Monteiro iha Santa Cruz 02/10/2026.

Ministru esplika katak translasaun restus mortais Dom Sebastião Gomes la signifika katak prosesu tomak remata ona. Sei iha etapa sira seluk ne’ebé presiza rezolve, inklui preparasaun infraestrutura no aspetu tékniku sira, atu monumentu ne’e bele sai fatin ida ne’ebé dignu ba komunidade atu presta homenagem.

Akontesimentu 12 de Novembro, tuir Ministru, iha ligasaun importante ho istória luta Timor-Leste, inklui akontesimentu iha Santa Cruz no eventu sira ne’ebé akontese molok no depois husi loron 12 de Novembro.

Tanba ne’e, Governu konsidera Santa Cruz nu’udar parte importante husi patrimóniu istóriku no memória nasional, atu jerasaun foun sira bele komprende no aprende husi istória ne’ebé akontese iha fatin ne’e.

Ministru mós subliña katak monumentu ka estátua ne’ebé sei liga ho memória Dom Sebastião Gomes la signifika katak vítima hotu-hotu ne’ebé mate iha akontesimentu Santa Cruz sei haluha. Pelo kontráriu, monumentu ne’e sei sai símbolu ida atu hanoin fila-fali ba ema hotu ne’ebé sakrifika sira-nia moris no kontribui ba luta Timor-Leste.

Nia apela ba família, inan-aman, veteranu no povo Timor-Leste tomak atu kontinua konta no hakerek istória ba jerasaun sira tuir mai.

“Saudoso sira labele lakon husi istória. Inan no aman sira tenke hatete no hakerek istória ne’e, atu bele konserva ba jerasaun futuru,” nia dehan.

Representante família, Moises Carvalho, hatutan katak família suporta prosesu ne’ebé Governu no Komité 12 de Novembro hala’o atu kontinua valoriza no preserva memória Dom Sebastião Gomes.

“Família hotu suporta ho Governu CCLN no Komité 12 de Novembro nian sei valoriza nafatin restus mortais Dom Sebastião Gomes no hanoin nafatin nia,” dehan Moises Carvalho.

Nia mós hatutan katak família mós iha pedidu ba Governu atu tau estatua ida hosi restus mortais Dom Sebastião Gomes iha Igreja Santo António de Motael nia oin, nu’udar forma ida atu preserva nia memória no kontribuisaun ba luta Timor-Leste.

“Ami família husu ba Governu atu tau netik restus mortais Dom Sebastião Gomes nia estatua ida iha Igreja Motael nia oin, tanba nia mós hanesan ema luta nain ida, hodi nune’e sai símbolu ida ba Timor-Leste,” nia afirma.

Pedidu família ne’e, tuir nia, iha relasaun ho papel Dom Sebastião Gomes iha istória rezisténsia no luta Timor-Leste, liu-liu nia mate iha 12 de Novembro 1991 iha Igreja Santo António de Motael, Dili, antes akontesimentu masakre Santa Cruz.

Prezidente Komité 12 de Novembro, Gregório Saldanha, hateten katak preparasaun ba prosesu ne’e envolve koordenasaun ho autoridade relevante no família, atu asegura katak prosesu translasaun no konstrusaun hala’o tuir akordu no regra ne’ebé iha.

Nia mós hateten katak objetivu prinsipál mak atu fó fatin ne’ebé dignu ba Dom Sebastião Gomes, ne’ebé mate iha 12 de Novembro 1991 iha Igreja Santo António de Motael, Dili.

“Sebastião mate ba Timor-Leste tanba ne’e, valor no interese ba nia istória bo’ot liu,” dehan Prezidente Komité 12 de Novembro  Gregório Saldanha.

Nia hatutan katak memória Dom Sebastião Gomes la’ós de’it kona-ba ema ida, maibé mós sai parte importante husi istória luta no rezisténsia povo Timor-Leste t anba ne’e, Komité konsidera importante atu fó honra no dignidade ba nia restus mortais.

Komité mós halo ona konsultasaun ho autoridade relevante sira, inklui Conselho Nacional da Autoridade (CNA), kona-ba aspetu tékniku, prazo no implementasaun obra.

Tuir planu ne’ebé aprezenta, obra ne’e sei kompleta molok 31 de Dezembru 2026. Komité espera katak prosesu prinsipal bele remata molok komemorasaun 12 de Novembro.

Durante prosesu konstrusaun, restus mortais Dom Sebastião Gomes sei tau temporariamente iha kapela, molok lori ba fatin final ne’ebé prepara ona.

Komité 12 de Novembro subliña katak projetu ne’e la’ós responsabilidade komité de’it. Família, sobrevivente sira, reprezentante rezisténsia no autoridade relevante hotu iha papél atu asegura katak obra no prosesu komemorativu lao tuir akordu.

Ho preparasaun ne’e, fatin memória ba Dom Sebastião Gomes espera atu sai símbolu ida ne’ebé bele ajuda jerasaun foun komprende istória luta, rezisténsia no sakrifísiu povo Timor-Leste ba independénsia.

 

Jornalista: Lino josman

Edittor: Ana Maria da Silva