Semináriu Komemorasaun 35 An Masakre Santa Cruz Hametin Unidade no Preservasaun Memória Istórika

(Díli), Kintal Bo’ot 10/11/2026 – Komemorasaun tinan 35 Masakre Santa Cruz sai nu’udar momentu importante ida atu hanoin fila-fali sakrifísiu povu Timor-Leste nian durante luta ba independénsia, no hametin unidade nasionál, solidariedade no responsabilidade jerasaun foun sira atu preserva memória istórika.

Mensajen ne’e sai nu’udar tema prinsipál iha semináriu komemorativu ne’ebé envolve estudante universidade, estudante ensinu sekundáriu, sobrevivente Masakre Santa Cruz, reprezentante organizasaun rezisténsia, ONG no sosiedade sivíl.

Koordenadór Gabinete do Apoiu à Sociedade Civil (GASC), Eng. Joaquim da Costa Freitas, iha ninia intervensaun, hatete katak durante tempu okupasaun, joven Timor-oan sira la’ós de’it dedika an ba edukasaun, maibé mós fó sira-nia tempu no enerjia atu partisipa iha luta rezisténsia ba ukun-rasik-an.

Nia subliña katak esperiénsia jerasaun anterior ne’e tenke sai hanesan lisaun ba joven sira ohin loron, atu kontinua prepara an ho koñesimentu no kapasidade ne’ebé adekuadu ba dezafiu futuru.

“Joven sira tenke kontinua forma an no aumenta koñesimentu, atu prontu enfrenta kompetisaun iha futuru. Iha kampu servisu, ema presiza iha koñesimentu kona-ba teknolojia, no mós kapasidade linguístika,” hatete Koordenadór Gabinete do Apoiu à Sociedade Civil (GASC), Eng. Joaquim da Costa Freitas iha Kintal 10/11/2026.

Nia hatutan katak edukasaun no dezenvolvimentu kapasidade sai hanesan dalan importante ba jerasaun foun atu responde ba nesesidade merkadu traballu, liuliu iha era modernizasaun no dezenvolvimentu teknolojia.

Ba Joaquim, semináriu ne’e la’ós de’it fatin atu ko’alia kona-ba istória, maibé mós espasu ida atu fahe esperiénsia entre jerasaun foun sira hodi garante katak valor luta no rezisténsia kontinua moris iha konsiénsia joven sira.

Iha fatin hanesan, Diretur Ezekutivu CAMSTL, Eudiocitio Pinto, hatutan katak komemorasaun tinan 35 Masakre Santa Cruz iha objetivu atu hametin unidade nasionál, preserva memória istórika no transmite valor luta ba jerasaun foun.

Nia esplika katak semináriu ne’e sai oportunidade atu hanoin fila-fali sakrifísiu, sofrimentu no reziliénsia ne’ebé povu Timor-Leste hatudu durante luta ba independénsia.

“Joven sira tenke hatene katak valor sira ne’e labele lakon. Ita tenke kontinua haburas no transmite ba jerasaun tuirmai, atu sira bele kontinua kaer rai ida-ne’e ho responsabilidade,” hatete Eudiocitio Pinto.

Nia mós hato’o preokupasaun kona-ba nesesidade atu hametin unidade no koordenasaun entre komunidade, liuliu iha tempu ohin ne’ebé dezenvolvimentu teknolojia no mudansa sosial sai dezafiu ba sosiedade.

Tuir nia hanoin, solidariedade, dignidade umana no prinsipiu luta nian tenke kontinua sai valor importante iha moris loron-loron, atu jerasaun foun la haluha sakrifísiu husi sira ne’ebé kontribui ba restaurasaun independénsia.

Puntu importante seluk iha semináriu ne’e mak partisipasaun direta hosi sobrevivente Masakre Santa Cruz, ne’ebé fó oportunidade ba joven sira atu rona testemuñu autentiku kona-ba akontesimentu 12 Novembru 1991.

Liuhosi testemuñu sobrevivente no vítima sira, partisipante sira bele komprende kle’an liután sofrimentu no realidade ne’ebé povu Timor-Leste hasoru durante períodu okupasaun. Semináriu ne’e mós sei fó espasu ba testemuña sira husi eventu istóriku seluk, inklui kazu ne’ebé akontese iha Ospitál Lahane, atu fahe sira-nia esperiénsia ba jerasaun foun.

Organizadór sira konsidera katak memória kona-ba luta no sofrimentu povu Timor-Leste nian la’ós de’it memória individuál, maibé memória koletiva ne’ebé tenke preserva no transmite ba jerasaun tuirmai.

Liu hosi inisiativa hanesan ne’e, organizadór sira hein katak joven sira bele aumenta komprensaun kona-ba istória nasaun, valoriza independénsia no komprende katak liberdade ne’ebé Timor-Leste hetan ohin loron mak rezultadu hosi luta naruk, sakrifísiu no lakon vida barak.

Iha ikus, semináriu ne’e husu ba jerasaun foun atu la’ós de’it hanoin no komemora istória, maibé mós transforma lisaun hosi pasadu sai asaun konkretu iha prezente, liuhosi edukasaun, unidade, koñesimentu no responsabilidade sivíl atu kontribui ba harii nasaun ida ne’ebé forte no sustentável.

 

           Jornalista:   Lino Josman

            Editor:      Ana Maria da Silva