Suku Horai-Quic Hala’o Rituál “Fanun Natureza” Atu Buka Verdade Kona-ba Kazu Sunu Rai no Estraga Uma iha Lauheli

(Ainaro), Aldeia Lauheli, 13/11/2026 – Ho objetivu atu hametin responsabilidade hamutuk ba protesaun natureza no buka klarifikasaun kona-ba kazu sunu rai no estraga uma ne’ebé akontese beibeik, autoridade lokál Suku Horai-Quic hamutuk ho Komité PLUP, Lia Nain sira no komunidade Aldeia Lauheli konkorda atu hala’o serimónia rituál tradisionál Fanun Natureza.

Desizaun ne’e sai husi enkontru komunitária ne’ebé envolve lideransa lokál no komunidade, tanba to’o agora kazu sunu rai ne’ebé akontese tinan-tinan iha aldeia refere seidauk hetan informasaun klaru kona-ba sé mak responsavel.

Iha enkontru ne’e, Lia Nain, Sr. Alberto, esplika katak rituál “Fanun Natureza” la’ós atu halo ameasa ka hasai ema nia vida, maibé nu’udar dalan tradisionál atu entrega problema ne’e ba Maromak no Natureza, ho esperansa katak verdade no justisa bele mosu.

“Serimónia rituál tradisionál ne’e la’ós atu hamenus ka hasai ema nia vida, maibé atu entrega kazu ne’e ba Maromak no Natureza, atu verdade no justisa bele mosu,” hatete Lia Nain, Sr Alberto iha Aldeia Lauheli foin lalais ne’e.

Iha fatin hanesan, Xefe Suku Horai-Quic, Sr. Marcelino D. C. Pires, apela ba komunidade tomak, liuliu labarik no joven sira, atu evita hahalok sunu rai ho intensaun ne’ebé bele hamosu estragu ba ambiente, uma no propriedade komunidade nian.

Nia mós subliña katak responsabilidade atu proteje natureza la’ós de’it iha komunidade lokál, maibé envolve ema hotu, inklui ema ne’ebé mai husi munisípiu 13 atu halo viajen ba Foho Ramelau.

Xefe Suku ne’e husu ba ema hotu atu aumenta kuidadu bainhira uza sigaru, no labele soe sigaru ne’ebé seidauk mate iha fatin ne’ebé iha ai-horis ka fo’er maran, tanba bele hamosu ahi no estraga ambiente no propriedade komunidade nian.

“Apela ba komunidade tomak, liuliu labarik no joven sira, atu la halo sunu rai ho intensaun ne’ebé bele estraga ambiente, uma no propriedade komunidade nian,” dehan Xefe Suku Horai-Quic, Sr. Marcelino D. C. Pires.

Enkontru no konkordánsia komunitária ne’e sai hanesan esforsu hamutuk atu hametin kultura tradisionál, responsabilidade sosial no kuidadu ba ambiente. Komunidade hein katak liuhusi rituál “Fanun Natureza”, ema hotu bele reflete kona-ba hahalok ne’ebé fó impaktu ba moris hamutuk, dame no seguransa iha aldeia.

Iha realidade, proteje natureza no propriedade ema nian presiza responsabilidade husi ema hotu. Tanba ne’e, komunidade hotu-hotu tenke evita sunu rai, kuidadu bainhira uza ahi no hametin kultura respeitu malu atu Aldeia Lauheli bele nafatin sai fatin seguru, dame no saudável ba jerasaun ohin no aban.

                   Jornalista: Inácio Silva

                Editor: Ana Maria da Silva