Saúde  

INSCIDA Halo Sensibilizasaun Kona-ba HIV/SIDA ba Komunidade iha Suku Caicoli

(Díli), Caicoli 19/08/2026 – Institutu Nasional Kombate HIV/SIDA (INSCIDA) halo atividade sensibilizasaun ba komunidade iha Suku Caicoli, Dili, kona-ba prevensaun no kombate ba moras HIV/SIDA atividade ne’e ho objetivu atu hasa’e koñesimentu komunidade, liu-liu joven sira, kona-ba risku no maneira atu prevene transmisasaun HIV.

Prezidente INSCIDA, Daniel Marçal, iha nia diskursu hateten katak kazu HIV/SIDA iha Dili kontinua sae, tanba ne’e sensibilizasaun iha komunidade importante tebes, liu-liu atu joven sira bele komprende diak kona-ba moras ne’e.

“Moras HIV/SIDA iha Dili laran sae makas tanba ne’e mak ami halo sensibilizasaun iha fatin sira ne’e atu joven sira bele hatene diak kona-ba moras ida ne’e bainhira ema hetan HIV, aimoruk seidauk iha atu kura ka halakon moras ne’e, maibé iha tratamentu ne’ebé bele prevene moras ne’e atu la sai todan liu tán,” hateten Daniel Marçal iha sede suku caicoli 19/08/2026.

Nia mos apela ba inan-aman sira atu tau atensaun ba oan sira, liu-liu joven sira, atu hadok aan husi relasaun seksuál la seguru no komportamentu ne’ebé bele aumenta risku hetan HIV.

Iha fatin hanesan Xefe Suku Kaikoli, Hipólito Marques Sarmento hateten katak situasaun HIV/SIDA iha Timor-Leste presiza atensaun hamutuk husi komunidade no autoridade sira nia hateten katak, tuir informasaun ne’ebé iha, kazu HIV/SIDA iha Timor-Leste atinji liu 2.000, maibé to’o agora seidauk iha ema ida ne’ebé identifika ho HIV iha Suku kaikoli.

“Joven sira mak futuru nasaun nian tanba ne’e, tenki hadok aan husi moras ne’e atu nune’e ita bele moris naruk no saudavel,” hatete Xefe Suku Kaikoli, Hipólito Marques Sarmento.

Nia hatutan katak administrasaun suku, hamutuk ho seguransa no polísia, kontinua halo kontrolu no verifikasaun ba ema sira ne’ebé hela iha área suku, inklui ema sira ne’ebé mai aluga uma atu hela, ho objetivu atu garante seguransa no koñesimentu kona-ba komunidade ne’ebé hela iha área ne’e.

Iha parte seluk, representante komunidade, Maria Rodrigues Pereira, konsidera formasaun no sensibilizasaun ne’e importante tebes tanba ajuda nia no komunidade atu komprende diak liu tán kona-ba HIV/SIDA no oinsá atu prevene transmisasaun.

“Ohin ha’u tuir formasaun ne’e diak tebes ba ha’u tanba bele hatene diak liu kona-ba moras HIV/SIDA iha suku ne’e, ita hotu tenki hadok aan husi relasaun seksuál la seguru, tanba ida ne’e bele aumenta risku atu transmite moras,” hatutan Maria Rodrigues Pereira

Nia rekomenda ba joven sira atu kuidadu sira nia saúde, halo desizaun ne’ebé seguru no evita komportamentu ne’ebé bele aumenta risku hetan HIV/SIDA.

INSCIDA hein katak liu husi sensibilizasaun kontinua hanesan ne’e, koñesimentu komunidade kona-ba HIV/SIDA bele aumenta, no joven sira bele sai parte importante iha esforsu nasional atu prevene no kombate HIV/SIDA iha Timor-Leste.

 

        Jornalista:    Zeferino Oliveira

      Editor:     Ana Maria da Silva