Saúde  

INSCIDA Sensibiliza Joven CCYC kona ba Prevensaun HIV

(Díli), Pantai Kelapa, 17/08/2026 – Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA (INSCIDA) hala’o atividade sensibilizasaun ba liu husi joven 200 husi Centro de Capasitasaun e Formasaun Juvenil (CCYC), iha Pantai Kelapa, Díli. Atividade ne’e nia objetivu atu hasa’e koñesimentu joven sira kona ba prevensaun HIV no risku sira ne’ebé bele mosu husi hahalok seksuál ne’ebé la seguru.

Prezidente INSCIDA, Daniel Marçal, hatete katak orientasaun no edukasaun ba joven sira presiza kontinua, tanba joven mak futuru no kontinuidade dezenvolvimentu nasaun.

Nia mos hatutan katak joven balu seidauk fó atensaun sufisiente ba sira-nia saúde no futuru, liu liu kona ba relasaun seksuál tuir nia, situasaun hanesan isin-rua iha idade jovem, para eskola no kaben sedu bele hamenus oportunidade joven sira iha futuru.

“Presiza fó orientasaun no informasaun ba joven sira kontinua ami mos husu ba mídia sira atu fahe informasaun ne’ebé lo’os no edukativu,” dehan Daniel Marçal iha Pantai kelapa 17/08/2026.

Nia mos alerta katak situasaun HIV iha Timor-Leste presiza atensaun boot husi parte hotu. Nia hatete katak dadus disponivel hatudu ona kazu HIV liu rihun rua ne’ebé rejista, no númeru real bele liu tan tanba iha kazu balu seidauk identifika.

Daniel Marçal subliña katak prevensaun HIV presiza esforsu hamutuk husi instituisaun públika, organizasaun sosiedade sivíl, família, eskola no mídia.

“Situasaun ida-ne’e la di’ak ba nasaun no ba ita-nia povu tanba ne’e, ita presiza esforsu hamutuk atu prevene no fó edukasaun kona ba HIV,” nia afirma.

Iha fatin hanesan Manejer Programa CCYC, Delio Maria Lopes, konsidera sensibilizasaun kona ba HIV-SIDA importante tebes ba joven sira, tanba presiza hasa’e sira-nia koñesimentu kona ba dalan prevensaun.

“Asuntu ida-ne’e sensítivu tebes ita presiza hasa’e koñesimentu joven sira kona ba HIV-SIDA, atu sira bele prevene no evita moras ne’e,” dehan Delio Maria Lopes.

Nia esplika katak CCYC durante tinan hirak liubá sempre hala’o programa sensibilizasaun ba joven sira. Maski atividade ne’e mak primeira vez CCYC servisu hamutuk ho INSCIDA iha sensibilizasaun hanesan ne’e, programa edukasaun ba joven sira kontinua hala’o kada tinan.

Tuir Delio, estudante sira ne’ebé partisipa iha formasaun CCYC troka kada fulan tolu tanba ne’e, bainhira estudante foun sira tama, CCYC halo koordenasaun ho instituisaun relevante sira atu fó informasaun no orientasaun kona ba saúde no prevensaun HIV.

Atividade ne’e partisipa husi liu estudante 200 husi CCYC. Oradór sira mai husi INSCIDA, Ministériu Saúde, Polícia Nasionál Timor-Leste (PNTL), Ministériu Koordenadór Asuntu Sosiais, no funsionáriu INSCIDA rasik.

Nune’e mós Partisipante Maria Freitas afirma hanesan joven ida rona informasaun husi Orador sira kona ba moras HIV, ema hotu-hotu hatene katak moras HIV hanesan moras hada’et.

” Agora ita bele dehan katak persentaje sa’e makas iha Timor-Leste, ida ne’e hanesan atu fó hanoin ba ami, no matéria ida ba ami nune’e ba oin bele prevene an, bele fó hanoin no kolega no familia oinsá atu prevene nune’e bele kona ba moras ida ne’e,”dehan Maria Freitas.

Entretantu partisipa iha sensibilizaun ne’e mai husi estudante hamutuk na’in 200 husi CCYC, no Orador sira mai husi INSCIDA, Reprezenta Ministériu Saúde, Reprezenta PNTL,no Reprezentante husi Ministru Kordenadór Asunto Sosais no mós funsionáriu INSCIDA rasik.

 

Jornalista: Zeferino Oliveira
Editór: Ana Maria da Silva