(Díli), Jardim 5 de Maio 17/08/2026 – Uniaun Estudante Universitáriu Munisípiu Viqueque (UEUMV) hato’o kondena no lamentasaun kona-ba alegadu aktu violénsia ne’ebé envolve membru Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) ida iha Postu Uato-Carbau, Suku Tardiga, Munisípiu Viqueque.
UEUMV husu ba autoridade kompetente sira atu hala’o investigasaun ne’ebé rigorozu, independente no transparente hodi klarifika kronolojia no circunstánsia sira kona-ba incidenti ne’e, ne’ebé alegadamente envolve utilizasaun arma de fogo kontra sidadaun inisiál SVNG, ho idade 30 tinan.
Porta-voz UEUMV, Nelson da Silva, hatete katak konsidera kazu ne’e nu’udar asuntu grave tanba envolve alegasaun kona-ba utilizasaun arma no patrimóniu Estadu iha situasaun ne’ebé envolve sidadaun.
“UEUMV husu Komisáriu PNTL Munisípiu Viqueque no Komandu Jerál PNTL atu loke investigasaun rigorozu, transparente no independente hodi determina responsabilidade ba membru ne’ebé suspeitu, tuir dalan legal no sem familiarizmu ka komandizmu,” dehan Nelson da Silva iha Jardin 5 de Maio, 17/08/2026
Tuir informasaun ne’ebé UEUMV afirma katak simu husi família vítima, SVNG iha momentu akontesimentu alegadamente uza motor husi Tardiga ba Wani-Uma no la uza kapasete iha tempu hanesan, membru PNTL iha Postu Uato-Carbau alegadamente hala’o kontrolu tráfiku iha estrada públika.
UEUMV relata katak, durante incidenti ne’e, membru PNTL ida alegadamente uza arma de fogo no tiru ba vítima. Tuir família vítima, SVNG hetan kanek grave iha parte kotuk no monu dook husi fatin akontesimentu.
Maibé, organizasaun estudante ne’e subliña katak faktu sira kona-ba kronolojia kompletu, razaun ba utilizasaun arma no circunstánsia sira ne’ebé lori ba incidenti sei presiza klarifikasaun liuhosi investigasaun ofisiál.
UEUMV mós alerta katak informasaun ne’ebé espalla iha média sosiál la hanesan ho informasaun ne’ebé família vítima hato’o. Tanba ne’e, UEUMV konsidera importante atu autoridade kompetente sira halo verifikasaun bazeia ba evidénsia no prosesu legal.
“Violasaun regra tráfiku labele sai justifikasaun atu uza arma de fogo kontra sidadaun. Se iha infrasaun tráfiku, tenke trata tuir lei no prosedimentu, la’ós ho violénsia ne’ebé bele ameasa ema nia vida,” hateten UEUMV.
Husi parte seluk, Apolinario da Silva, husi UEUMV, lembra katak PNTL iha responsabilidade importante atu defende legalidade demokrátika, garante seguransa no proteje sidadaun tuir Konstituisaun RDTL no enquadramentu legal ne’ebé regula instituisaun polísia.
Tuir nia, prinsipiu “Servir e Proteger” tenke sai realidade iha servisu loroloron, liuliu bainhira membru PNTL hala’o kontrolu tráfiku no manutensaun seguransa iha komunidade.
“Arma Estadu ne’e fó ba PNTL atu proteje vida no seguransa povu, la’ós atu ameasa ka hakanek povu. Autoridade tenke uza ho responsabilidade, disciplina no respeitu ba direitus umanus,” dehan Apolinario da Silva.
UEUMV konsidera katak membru seguransa tenke uza autoridade ho responsabilidade, proporcionalidade no tuir lei. Organizasaun ne’e hateten katak infrasaun tráfiku, se prova, tenke hetan tratamentu liuhosi prosedimentu administrativu ka judisiál apropriadu.
Aleinde ne’e, UEUMV husu Ministériu Públiku atu avalia kazu ne’e tuir evidénsia no prinsipiu legalidade, se investigasaun determina katak iha indísiu ba responsabilidade kriminal.
UEUMV mós apela ba Provedoria Direitus Umanus no Justisa (PDHJ) atu monitoriza no fiskaliza prosesu kazu ne’e, ho objetivu atu garante direitu no dignidade vítima no família.
Organizasaun estudante ne’e mós husu Ministériu Interior no Komandu Jerál PNTL atu haforsa formasaun no treinamentu profisionál ba membru PNTL, liuliu kona-ba direitus umanus, kontrolu tráfiku, utilizasaun arma, proporcionalidade no responsabilidade iha hala’o autoridade.
“Ami husu instituisaun kompetente sira atu halo investigasaun ho seriedade no transparénsia, hodi garante katak prosesu legal la hetan interferénsia no ema hotu hetan tratamentu hanesan iha oin lei,” hateten UEUMV.
Cedelizio Moniz, husi UEUMV, apela ba povu Timor-Lorosa’e atu hamutuk kondena no la tolera kualker forma violénsia, brutalidade ka abuzu autoridade kontra sidadaun.
Tuir UEUMV, seguransa públika tenke bazeia ba konfiansa entre instituisaun seguransa no komunidade, no la bele harii liuhosi tauk.
“Seguransa públika la bele harii liuhosi tauk. Seguransa tenke harii liuhosi konfiansa, lei no respeitu ba ema nia vida. PNTL nia autoridade tenke sai eskudu ba povu, la’ós ameasa ba povu,” dehan Cedelizio Moniz.
UEUMV hatutan katak sei kontinua monitoriza dezenvolvimentu kazu ne’e no hein atu instituisaun kompetente sira fó klarifikasaun públika kona-ba rezultadu investigasaun.
Organizasaun ne’e hateten katak transparénsia no prosesu legal ne’ebé independente importante atu hamos suspeita, restaura konfiansa públika no garante direitus umanus no dignidade vítima, família no komunidade.
Mensajen prinsipal UEUMV husu autoridade públika atu uza poder no autoridade atu proteje sidadaun, la’ós atu ameasa sidadaun, no husu investigasaun independente atu determina faktu no responsabilidade tuir lei.
Jornalista: Josefina Maria Freitas Desá
Editor: Ana Maria da Silva















