Saúde  

INCSIDA Nafatin Besik ba Komunidade Hodi Hasa’e Koñesimentu Kona-ba HIV/SIDA

(Manatuto), Suku Kai-Rui, 28/07/2026 – Programa edukasaun no sensibilizasaun kona-ba prevensaun HIV/SIDA ne’ebé implementa husi INCSIDA hamutuk ho Ministériu Saúde iha Suku Cai-Rui, Munisípiu Manatuto, hetan apresiasaun husi lideransa lokal no komunidade. Atividade ne’e akumula komunidade hamutuk ema nain 106 atu partisipa iha sesaun edukasaun saúde.

Prezidenti INCSIDA, Daniel Marçal, hatete katak komunidade sira iha área rural barak seidauk asesu ba informasaun saúde ho di’ak tanba ne’e, INCSIDA koopera ho Ministériu Saúde hodi lori edukasaun diretamente ba komunidade sira, atu sira bele hetan informasaun lo’os kona-ba HIV/SIDA no moras infeksiozu seluk.

“Komunidade balun sei iha risku tanba la hatene informasaun kona-ba oinsá atu hadook an husi HIV/SIDA programa ida-ne’e mai atu fó informasaun ba komunidade sira atu komprende oinsá prevene moras ne’e no muda hahalok risku husi an rasik,” hatete Presidenti incsida Daniel Marçal iha suku cai-rui 28/07/2026.

Nia hatutan katak kooperasaun entre INCSIDA no Ministériu Saúde la’ós deit halo sensibilizasaun, maibé mós fasilita atividade teste voluntáriu karik rezultadu teste hatudu kazu positivu ba HIV ka moras seluk, ekipa saúde bele halo akompañamentu no intervensaun sedu atu prevene transmisaun liután.

“Programa ida-ne’e importante tebes tanba ajuda komunidade atu hatene situasaun saúde no aumenta konsiénsia kona-ba prevensaun moras,” nia hatutan.

Iha fatin hanesan, Sefe Suku Cai-Rui, Gilermino João Ximenes, hato’o apresiasaun ba programa ne’ebé konsidera importante ba dezenvolvimentu saúde komunidade.

“Ha’u sente orgulho tebes ba programa ida-ne’e edukasaun saúde importante atu komunidade komprende katak HIV/SIDA to’o agora seidauk iha aimoruk atu kura totalmente tanba ne’e, prevensaun no edukasaun mak dalan di’ak liu atu salva moris ema,” hatete sefe suku Gilermino.

Nia mós hatutan katak Governu prepara ona estrutura espesífika atu suporta servisu saúde iha nivel suku, inklui Fokal Point Saúde ne’ebé kompostu husi reprezentante aldeia sira atu fasilita koordinasaun ho Ministériu Saúde no monitoriza implementasaun programa saúde sira.

Komunidade Cai-Rui regularmente implementa programa SISKA no PIS ho apoiu parteira no profisionál saúde sira liu-hosi programa hirak-ne’e, komunidade, jovem sira, veteranu no grupu sosiedade seluk partisipa iha edukasaun no atividade prevensaun saúde.

Nia dehan katak programa hirak-ne’e sai meiu importante atu hametin kooperasaun entre Governu, Ministériu Saúde, INCSIDA no komunidade hodi hasa’e qualidade saúde no prevene moras iha suku ne’e.

Komandante PNTL Munisípiu Manatuto apela ba komunidade tomak atu aumenta kuidadu no konsiénsia hodi prevene transmisaun HIV/SIDA ema hotu-hotu tenki matan moris no evita hahalok ne’ebé bele aumenta risku transmisaun moras ne’e.

PNTL mós esplika katak HIV bele transmite liu husi kontaktu ho ran ne’ebé kontaminadu tan ne’e, hanesan daun ka ekipamentu tatuajen ne’ebé uza hamutuk ba ema barak sem higienizasaun no esterilizasaun apropriadu bele aumenta risku transmisaun HIV no moras seluk ne’ebé transmite liu husi ran.

Nune’e, PNTL apela ba komunidade atu uza ekipamentu ne’ebé mos no seguru, no buka informasaun loos kona-ba prevensaun HIV/SIDA atu proteje an, família no komunidade.

Programa edukasaun HIV/SIDA ne’ebé implementa husi INCSIDA no Ministériu Saúde iha Suku Cai-Rui hatudu katak kooperasaun entre organizasaun sosiál, lideransa lokal no setor saúde importante tebes atu hasa’e koñesimentu komunidade liu-hosi informasaun lo’os, teste voluntáriu no monitorizasaun iha nivel suku, espera komunidade bele muda hahalok risku, prevene transmisaun HIV/SIDA no hametin moris saudável ba família no sosiedade.

 

Ekipa: Media Mudansa