(Díli), Delta Nova, 27/07/2026) – Diretóra Ezekutiva FOKUPERS, Domingas Afonso Amaral, aprezenta evidénsia husi linha frente kona-ba dezafiu no prioridade ba servisu sira iha prevensaun no resposta ba Violénsia Bazeia ba Jéneru (VBJ), hodi husu Governu, Parlamentu Nasionál, sosiedade sivíl no parseiru dezenvolvimentu sira hametin servisu integradu atu garante implementasaun efetivu Planu Asaun Nasionál ba Prevensaun no Kombate Violénsia Bazeia ba Jéneru (PAN-VBJ). FOKUPERS durante ne’e kontinua hala’o servisu advokasia, apoiu ba sobrevivente no sensibilizasaun komunidade kona-ba igualdade jéneru no eliminasaun violénsia.
Iha ninia aprezentasaun, Maria Gorumali Barreto hateten katak Parlamentu Nasionál laos de’it iha knaar atu halo no aprova lei, iha Artigu (16) nebe ko’alia konaba,Universalidade no Igualdade,maibé mos iha mandatu konstitusionál atu halo fiskalizasaun ba implementasaun polítika no programa Governu liu husi Komisaun F, Parlamentu monitoriza oinsá ministériu no instituisaun relevante sira implementa PAN-VBJ atu garante prevensaun no resposta ba violénsia bazeia ba jéneru.
Nia esplika katak fiskalizasaun regular importante atu haree progresu implementasaun programa sira, identifica dezafiu iha terrenu no fó rekomendasaun ba Governu atu hadi’a servisu sira. Tuir nia, implementasaun PAN-VBJ presiza la’o ho koordinasaun forte entre Parlamentu, Governu, autoridade lokal, organizasaun sosiedade sivíl, parseiru dezenvolvimentu no komunidade atu rezultadu sira bele sente diretamente husi povu, liuliu ba feto iha artigu (6/17) ko’alia konaba igualdade feto ho mane, iha (artigu 18, Ita ko’alia konaba direito prevensaun ba labarik) no grupu vulnerável sira.
Maria Gorumali Barreto mos destaca katak igualdade jéneru no protesaun ba feto, labarik no grupu vulnerável sira tenke sai prioridade nasional ida. Tanba ne’e, Parlamentu sei kontinua promove polítika no orsamentu ne’ebé fó apoiu ba programa sira atu prevene violénsia bazeia ba jéneru, hasa’e konsiénsia públika no hametin sistema protesaun vítima sira.
Nia acrescenta tan katak implementasaun PAN-VBJ la’ós responsabilidade Governu de’it, maibé responsabilidade hamutuk entre instituisaun Estadu hotu no sosiedade tomak. Partisipasaun ema hotu sei kontribui ba ambiente ida ne’ebé seguru, respeita direitus umanus no promove igualdade entre mane no feto, iha (Artigu 6/17).
“Parlamentu Nasionál liuhusi Komisaun F iha responsabilidade atu fiskaliza implementasaun PAN-VBJ no polítika kompromisu jéneru, atu asegura katak direitu, seguransa no protesaun ba feto, labarik no grupu vulnerável sira bele realiza ho efetivu. Fiskalizasaun ne’e importante atu programa sira la’o tuir objetivu no fó benefísiu ba povu,” dehan Destinta Deputada Maria Gorumali Barreto iha Delta Nova, segunda-feira (27/07/2026).
Aprezentasaun ida-ne’e hatudu kompromisu Parlamentu Nasionál atu kontinua hametin papél fiskalizasaun ba implementasaun Plano Aksaun Nasionál ba Violénsia Bazeia ba Jéneru (PAN-VBJ) no polítika igualdade jéneru. Atividade ne’e mos sai oportunidade atu reforsa kooperasaun entre Parlamentu, Governu, organizasaun sosiedade sivíl no parseiru dezenvolvimentu, hodi asegura katak esforsu hotu iha prevensaun violénsia bazeia ba jéneru bele lori impaktu positivu ba sosiedade no apoia dezenvolvimentu inkluzivu no sustentável iha Timor-Leste.
Jornalista/Estajiada: Josefina Maria
Editor : Ana Maria















