FONGTIL Apreseia Operasaun Hasoru Scam Call Centre, Husu Prosesu Justisa Ho Rigor no Transparénsia

(Díli), Caicoli 30/07/2026) – Forum ONG Timor-Leste (FONGTIL) hato’o apresiasaun a’as ba instituisaun seguransa sira, liu-liu Polícia Nacional Timor-Leste (PNTL), Polícia Sientífika no Investigasaun Kriminal (PSIK) no Direção Servisu Intelijénsia no Seguransa (DSIC), tanba susesu hodi desmantela rede atividade ilegal Scam Call Centre ne’ebé opera iha Timor-Leste iha tempu hanesan, organizasaun ne’e husu ba Ministériu Públiku no Tribunál atu garante prosesu investigasaun no julgamentu ne’ebé rigorozu, transparente no tuir lei vigora iha país.

Iha komunikadu imprensa ida, FONGTIL esplika katak organizasaun ne’e reprezenta ONG lokál, nasionál no internasionál hamutuk 291 ne’ebé hala’o atividade iha Timor-Leste hanesan asosiasaun ONG legalmente rejistadu, FONGTIL nia kna’ar prinsipál mak promove partilla informasaun, koordenasaun entre membru sira, fortalese kapasidade organizasaun membru no halo advokasia ba interese públiku.

Relaciona ho operasaun hasoru Scam Call Centre ne’ebé autoridade seguransa sira konsege desmantela recentemente, FONGTIL konsidera asaun ne’e nu’udar rezultadu importante ida husi koordenasaun entre instituisaun seguransa no intelijénsia Estadu tuir organizasaun ne’e, atividade Scam Call Centre la’ós deit infrasaun legal ordinária, maibé mós bele ameasa seguransa nasionál, estabilidade ekonomia no reputasaun Timor-Leste iha nivel internasionál.

Diretór Ezekutivu FONGTIL, Inocêncio de Jesus Xavier, subliña katak operasaun ne’e hatudu kapasidade no profesionalizmu husi autoridade kompetente sira iha investigasaun no prevensaun krime organizadu transnasionál.

“FONGTIL ho nia membru no rede setoriál sira hakarak hato’o apresiasaun ba parte seguransa, liu-liu PNTL, PSIK no DSIC, ba sira nia servisu, profesionalizmu no komitmentu hodi desmantela atividade ilegal Scam Call Centre iha Timor-Leste,” hatete Inocêncio de Jesus Xavier iha Caicoli, 30/07/2026.

Nia hatutan katak esforsu ida-ne’e tenke kontinua hametin liu tan ho koordenasaun entre instituisaun Estadu sira atu garante ambiente ne’ebé seguru ba sidadaun hotu-hotu no prevene atividade ilegal sira ne’ebé bele prejudika interese nasionál.

FONGTIL mós alerta katak krime sibernétika no fraude eletrónika daudaun sai hanesan ameasa global ne’ebé aumenta ba bei-beik iha era dijitál atual, rede kriminozu sira utiliza sistema komunikasaun no plataforma online hodi hala’o fraude, burla finanseira no atividade ilegal seluk ne’ebé difísil atu deteta se la iha kapasidade téknika no kooperasaun entre instituisaun relevante sira.

“Tan ne’e, FONGTIL rekomenda ba Governu no autoridade relevante sira atu kontinua investe iha dezenvolvimentu kapasidade rekursu umanu, ekipamentu investigasaun modernu no sistema monitorizasaun ne’ebé efetivu importante tebes atu aumenta kooperasaun ho parseiru internasionál sira hodi hasoru ameasa krime sibernétika ne’ebé geralmente envolve rede transnasionál,” nia hatete.

Iha aspetu legal, FONGTIL husu ba Ministériu Públiku no Tribunál atu hala’o prosesu investigasaun no julgamentu ho independénsia, imparsialidade no transparénsia organizasaun ne’e mós rekomenda atu konsidera aplikasaun medida legal apropriada ba suspeitu sira durante prosesu legal, atu prevene risku halai ba rai-liur, destrui prova ka interfere ho investigasaun.

Komunikadu ne’e mós refere dispozisaun relevante iha Kódigu Penal Timor-Leste, hanesan Artigu 188 kona-ba Asosiasaun Kriminoza, Artigu 269 kona-ba Burla Informátika Agravada no Artigu 313 kona-ba Brankeamentu Kapitál, ne’ebé bele aplika tuir rezultadu investigasaun no evidénsia ne’ebé autoridade kompetente sira rekolla.

Maske nune’e, FONGTIL reafirma nia respeitu ba independénsia órgaun justisa sira atu toma desizaun tuir konstituisaun no lei vigora organizasaun ne’e enfatiza katak prinsipiu presunsaun inosénsia tenke nafatin respeitadu durante prosesu tomak, enkuantu interese públiku no nesesidade atu kombate krime organizadu mós tenke konsidera ho seriedade.

Kazu Scam Call Centre ne’e daudaun sai hanesan atensaun públika bo’ot ida iha Timor-Leste tanba envolve suspeita atividade fraude eletrónika ne’ebé bele afeta vitima sira iha rai-laran operasaun desmantelamentu ne’e konsideradu nu’udar teste importante ida ba kapasidade instituisaun seguransa no justisa Timor-Leste nian atu responde ba ameasa krime sibernétika ne’ebé aumenta iha mundu dijitál atual.

Ho deklarasaun ida-ne’e, FONGTIL hatudu apoiu forte ba servisu autoridade seguransa sira, maibé iha tempu hanesan husu atu prosesu legal hotu-hotu hala’o ho transparénsia, rigor no responsabilidade, atu garante konfiansa públika ba sistema justisa no Estadu de Direitu iha Timor-Leste.

Jornalista/Estajiada: Josefina/Natalia

Editor: Ana Maria da Silva