Sosial  

Komunidade Comoro Kontinua Enfrenta Problema Bee Moos, Husu Governu Atu Kanaliza Bee

(Díli) Comoro- Tinan barak ona komunidade área Tasi-Tolu kontinua enfrenta problema bee moos no konsumu bee masin durante tinan naruk, tanba ne’e sira husu governu atu halo kanalizasaun bee moos ba sira.

Komunidade Ermelinda Maia de Araújo hatete, tinan barak ona mak sira la asesu ba bee moos, durante ne’e sira konsumu de’it bee masin atu uza bee moos sira tenki sosa.

“Durante tinan barak ona, ami komunidade la iha bee moos, ami konsumu de’it bee mer ka masin, tanba bee moos la iha, karik hetan bee moos ami tenki sosa husi kareta no ba kuru husi fatin seluk, ami fura rai atu buka bee, maibé bee ne’e masin de’it, ida ne’e mak ami uza ba nesesidade loro-loron, situasaun ne’e aumenta difikulta ba ami komunidade ne’ebé mak hela iha àrea ida ne’e, liu-liu iha tempu ne’ebé bee araska, tanba asesu ba bee moos di’ak mak asuntu fundamentál ba saúde no hijiene”,hatete Maria Ermelinda de Araújo ba Média Mudansa foin lalais ne’e.

Komunidade iha Maslidun obrigatoriu tenki sosa bee moos tanba la iha asesu ba bee moos ho folin dólar 25 to’o dólar 30 kada tenki ida.

“Be’e moos ne’ebé ami sosa husi kareta ho dólar amerikanu 25 to’o dólar 30 kada tenki ida, tuir nia volume (2.5 mili litru) ba $ 25 no (3 mili litru) ba $ 30, entaun gastu bo’ot ami la bele sosa barak, tanba ema barak mak sei presiza, maibé impaktu finansiál ne’ebé halo moris todan, liu-liu ba família vulneravel sira”, dehan Maria.

Nia mós rekomenda ba governu atu dada bee moos ba sira, tanba tinan barak ona mak sira konsumu bee masin no problema bee moos ne’e sira enfrenta tinan barak ona.

“Ami komunidade Maslidun rekomenda ba governu, liu-liu Bee Timor-Leste (BTL E.P), atu bele buka meius oinsá iha parte komunidade área Tasi-Tolu bele asesu ba bee moos, tanba tinan naruk ona ami seidauk hetan beee moos, no ami kontinua konsumu de’it bee mer ka bee masin ne’ebé mak la di’ak ba saúde, ami komunidade iha Tasi-Tolu iha esperansa katak governu Timor-Leste sei tau matan no responde lalais ba problema nee”, Nia Salienta.

Iha fatin hanesan Xefe Suku Comoro, Eligio J. da S. Marçal, hatete, Suku Comoro iha populasaun totál rihun lima-nulu resin ualu, atus-ualu sia-nolu (58.890), iha Aldeia 16, husi Aldeia sira ne’e iha balun hanesan Tasi-Tolu kontinua enfrenta difikuldade bo’ot iha asesu ba bee moos, problema ida ne’e mak halo autoridade lokál hotu-hotu inklui xefe suku kontínua ko’alia no eziji resposta hosi instansia relevante, katak deklarasaun ne’e reflete frustrasaun no esperansa komunidade atu hetan solusaun duradoura, tanba bee moos mak nesessáriu ba moris saudável no dezvolvimentu sira.

“Komunidade iha Tasi-Tolu menus tebes ba bee moos, ami Xefe Suku no Autoridade seluk iha Suku Comoro nafatin relata situasaun ne’e no enkontru ho BTL E.P atu diskuti oinsá bele kria solusaun bee moos ba komunidade, maibé besik tinan ida ona, ami seidauk hare’e kompañia ida mak mai atu fura bee, komunidade nafatin kestiona no preokupa, liu-liu iha tempu hirak liu ba kotuk, sira hatete wainhira Amu Papa mai, sei halo instalasaun bee moos ba Tasi-Tolu, maibé to’o agora la iha no seidauk halo instalasaun ba bee moos”, informa Xefe Suku Comoro

Xefe Suku ne’e hatutan, Iha área Maslidun, Suku Comoro, komunidade siraviha posu ida ne’ebé ema fura rai atu kuru be’e, maibé tuir observasaun populasaun lokál, bee ne’ebé sai hosi posu ne’e la di’ak ba sira atu konsumu, tanba bee mer no bele fó risku ba saúde, bee ne’e sira uza ba haris, fase roupa, rega ai-fuan, no hamo’os uma-laran, mais la bele konsumu, entaun, bee moos ne’ebé komunidade konsumu mak sosa husi kareta tanke, ne’ebé lori bee moos ba sira, tuir informasaun husi komunidade, presu ba bee moos ho litru ida sentavus 0,5 no komunidade sira tenki sosa de’it tuir presiza loron-loron.

“Ami sempre enkontru ho sira, ko’alia kona-ba bee moos, maibé sira sei halo de’it instala tanke ida, pelu menus monta torneira ida atu komunidade sira bele kuru de’it, maibé bee la to’o, sira mós la aseita, tanba komunidade hakarak solusaun ida ne’ebé sustenta no bele atende populasaun bo’ot, deklarasaun sira ne’e mostra katak komunidade sente tanba ko’alia hela mais la iha asaun konkreta no bele aumenta deskonfiansa iha prosesu dezenvolvimentu lokál”, hatutan Xefe Suku

Nune’e, populasaun iha Suku Comoro nia konfiansa ba estadu katak sira kontinua hein promesa husi estadu ne’ebé deklara katak iha tinan ida ne’e sei halo instalasaun bee moos iha komunidade, maibé to’o agora, komunidade seidauk hetan implementasaun ne’ebé konkretu, tanba ne’e sira kontinua sente katak sira nia laran-metin ho prosesu ne’e”, deklara Xefe Suku Comoro.

Tuir Prezidenti Bee Timor-Leste (BTL, E.P), Gustavo da Cruz, hatete, iha fulan ikusbne’e, komunidade barak iha kapitál Díli senti mudansa signifikativu kona-ba asesu ba bee moos, no iha tempu badak BTL, E.P sei halo intervensaun iha área sira ne’ebé durante tempu naruk komunidade halerik ba falta bee moos, nune’e iha intervensaun ne’e hatudu rezultadu pozetivu, liu-liu tanba aprosimasaun ne’ebé halo ho lideransa komunitáriu no konselleiru sira.

“BTL, E.P. sei kontinua halo esforsu atu hadia atendimentu ba populasaun, ha’u konsiente katak iha tinan ida mai, BTL, E.P. sei konsolida kobertura bee moos iha Díli no halo progresu barak liu iha tinan oin”, ddhaPrezidente BTL, E.P, Gustavo da Cruz

Prezidente ne’e dehan, komunidade iha Munisípiu Díli, liu-liu iha área Tasi-Tolu, Manleuana, Lahane Orientál no parte Taibessi seidauk iha asesu kompletu ba bee moos, iha parte aldeia rua iha Tasi-Tolu sei sente falta bee moos, maske iha Comoro situasaun la grave tanba área balu de’it mak enfrenta, maibé iha Manleuana mós iha aldeia tolu ne’ebé antes ne’e la iha asesu ba bee moos, agora hetan solusaun, tanba intervensaun ekipa BTL, E.P. ne’ebé fó prioridade ba komunidade.

Entretantu, iha problema kona-ba bee moos, ekipa BTL, E.P. sei kontinua hodi esforsu atu hadia situasaun ne’e iha àrea sira hanesan Tasi-Tolu, Lahane Orientál (Bekae) no área Taibessi tuir monumentu no sira sei hetan intervensaun iha fulan rua ou tolu oin mai sei akontese tanba fatin balun seidauk hetan asesu ba bee moos, tanba ne’e BTL, E.P. fó prioridade atu solusiona.

 

Jornalista: Inácio Silva da Conceição

Editora: Sandi Belo

banner 325x300