DILI, Fatuhada, 17 Setembru 2026 — Hamutuk jornalista 31 partisipa iha treinamentu kontinuasaun ne’ebé foka ba hadi’a komprensaun no kapasidade jornalista sira iha área jurídika, liuliu kona-ba análize, prosedimentu no formalizmu jurídiku. Atividade ne’e organiza hosi Oxfam Timor-Leste.
Treinamentu ne’e sai kontinuidade hosi formasaun anteriór ne’ebé aborda asuntu kona-ba direitu ba propriedade, inklui rejime espesiál, definisaun no títulu direitu ba propriedade móvel no imóvel, inklui propriedade públika.
Formadór Tito Maia dos Reis hatete katak, iha treinamentu kontinuasaun ne’e, matéria sira fó énfaze ba aspetu tékniku, análize no prosedimentu jurídiku, inklui konseitu no formalizmu sira ne’ebé importante iha prosesu jurídiku.
Iha Sorin seluk, Moises hatete katak antes treinamentu ne’e nia seidauk iha esperiénsia hakerek notísia sira ne’ebé relasiona ho área jurídika. Maibé, liuhusi formasaun ne’e, nia hetan oportunidade atu aprende kona-ba sistema no konseitu jurídiku, ne’ebé bele ajuda nia iha atividade jornalístika.
“Formasaun ida-ne’e di’ak tebes ba ha’u, tanba durante ne’e ha’u seidauk hakerek kona-ba área jurídika. Maibé ohin ha’u bele aprende kona-ba ida-ne’e no aumenta tan ha’u-nia kapasidade no koñesimentu kona-ba oinsá atu hakerek kona-ba área jurídika iha vida jornalista nian,” hatete Moises Madeira, partisipante treinamentu, iha Fatuhada, 17 Setembru 2026.
Iha treinamentu ne’e, partisipante sira mos hetan introdusaun kona-ba ramus direitu públiku, inklui direitu konstitusionál, direitu administrativu no direitu penal, inklui prosesu sira ne’ebé relasiona ho área hirak ne’e.
Iha parte direitu privadu, matéria sira aborda kona-ba direitu sivíl, direitu konsumidór no direitu traballu.
Durante atividade, jornalista sira diskute mos kona-ba tipu asaun iha prosesu sivíl, hanesan asaun deklarativa, asaun deklarativa simples, asaun deklarativa kondennasaun, asaun deklarativa konstitutiva no asaun ezekutiva.
Diskusaun sira akompaña ho ezemplu kazu jurídiku, hodi fó oportunidade ba partisipante sira atu halo análize, responde ba perguntas no pratika redasaun notísia jurídika bazeia ba kazu sira ne’ebé diskute durante formasaun.
Matéria treinamentu nian mos fó atensaun ba tópiku importante sira iha direitu sivíl, hanesan personalidade jurídika, kapasidade jurídika, jurisdisaun no kompeténsia tribunal, inklui komprensaun kona-ba prosesu sivíl.
Formasaun ne’e mos destaca importância ba jornalista atu iha koñesimentu kona-ba lei no sistema jurídiku. Koñesimentu ne’e konsidera importante tanba atividade jornalístika iha relasaun besik ho realidade no moris sosiedade.
Asuntu sira ne’ebé akontese iha komunidade barak iha ligasaun ho direitu, obrigasaun no prosedimentu estadu. Tanba ne’e, jornalista presiza iha komprensaun jurídika adekuada atu bele komprende konteúdu kazu, halo análize no transmite informasaun ba públiku ho loloos, klaru no responsavel.
Jornalista: Ana Maria da Silva
Editor: Felisberto F. da Costa















