(Dilí), Largo Lecidere 20/11/2026 – Lakon vida feto foin-sa’e ida, Palomita, iha kazu ne’ebé envolve alegasaun violénsia bazeia ba jéneru, hamosu lamentasaun no indignasaun hosi organizasaun juventude RENETIL.
Liuhosi deklarasaun públika ne’ebé sai ohin, RENETIL husu atu halo investigasaun klean no transparente, garante justisa ba vítima no harii movimentu nasionál ida atu kombate femisídiu no violénsia hotu-hotu hasoru feto.
RENETIL, nu’udar organizasaun juventude ne’ebé moris hosi luta rezisténsia ba libertasaun nasionál, konsidera katak mate Palomita nian labele sai de’it asuntu ne’ebé hetan atensaun públika durante loron balun, depois ne’e ema haluha.
Organizasaun ne’e insiste katak kazu ida-ne’e tenke sai hanesan momentu importante atu hametin luta hasoru violénsia bazeia ba jéneru iha Timor-Leste.
“Palomita nia mate labele sai de’it trajédia seluk ne’ebé kapta atensaun públiku nian ba loron balun molok ema haluha. Maibé, buka hetan solusaun no hapara devesaun husi femisídiu kontra feto mak akontese ba Palomita ba oin,” hatete RENETIL iha Largo Lecidere 20/11/2026
Organizasaun ne’e mós aprezenta solidariedade ba Palomita nia família, belun sira no ema hotu ne’ebé afetadu hosi trajédia ne’e. Ba RENETIL, violénsia hasoru feto la’ós asuntu privadu ka problema relasaun pesoál, maibé sai responsabilidade kolektiva ne’ebé presiza envolvimentu hosi instituisaun Estadu no sosiedade tomak.
“Laiha dezentendimentu, rejeisaun, separasaun ka relasaun ne’ebé kotu fó direitu ba ema ida atu hetan ameasa, asalta ka hasai ema seluk nia vida,” hatutan RENETIL.
Iha deklarasaun ne’ebé hanesan apelu ba autoridade kompetente sira, RENETIL ezije atu asegura investigasaun independente, profisionál no transparente ba kazu Palomita nian, no garante katak ema ne’ebé responsavel sei responde tuir lei no prosesu justisa ne’ebé apropriadu.
Aleinde ne’e, RENETIL husu atu asegura família vítima nian hetan informasaun, apoiu no asesu ba justisa durante prosesu tomak. Organizasaun ne’e mós subliña nesesidade atu hametin mekanizmu protesaun, asisténsia legál no servisu apoiu ba feto no labarik-feto ne’ebé enfrenta ameasa ka violénsia.
RENETIL konsidera katak prevene femisídiu presiza la’ós de’it resposta hosi polísia no instituisaun justisa, maibé mós mudansa iha atitude no norma sosiál ne’ebé durante ne’e dala barak fó sala ba vítima no buka justifika hahalok violénsia.
Tanba ne’e, organizasaun ne’e bolu inan-aman, família, mane no labarik-mane, igreja, lideransa tradisionál, autoridade suku, profesór, universidade, jornalista no organizasaun sosiedade sivíl atu hola parte ativa iha edukasaun no prevensaun violénsia.
“Mane no labarik-mane sira tenke dezafia maskulinidade ne’ebé prejudika, rejeita violénsia no lakohi nonook bainhira mane seluk ameasa ka abuza feto sira,” sublina RENETIL.
Iha parte seluk, RENETIL mós husu ba mídia no utilizadór mídia sosiál atu fó sai informasaun ho responsabilidade, evita fó-sala ba vítima no la espalla informasaun ne’ebé seidauk verifikadu, tanba bele prejudika família vítima nian ka kompromete prosesu investigasaun.
Hodi transforma indignasaun públika sai asaun konkretu, RENETIL propoin atu harii movimentu nasionál ida ne’ebé pasífiku hasoru femisídiu no forma violénsia hotu-hotu hasoru feto. Movimentu ne’e sei envolve organizasaun juventude, organizasaun feto, movimentu estudante, sosiedade sivíl, igreja, veteranu no sidadaun sira ne’ebé iha preokupasaun ba dignidade no seguransa feto nian.
Entre asaun ne’ebé organizasaun ne’e propoin mak marsa solidariedade nasionál, kampaña sensibilizasaun públika, diálogu komunitária no apelu nasionál koordinadu ba responsabilizasaun Governu nian.
RENETIL mós hateten katak luta ba independénsia nasionál labele limita de’it ba restaurasaun soberania Estadu, maibé tenke kontinua iha defeza dignidade umana, igualdade, justisa no direitu fundamentál ema ida-idak nian.
“Ita labele reklama atu defende liberdade enkuantu ignora seguransa feto nian. Ita labele reklama atu defende dignidade nasionál enkuantu tolera violénsia hasoru ita-nia populasaun metade,” afirma RENETIL.
Organizasaun ne’e apelu ba sosiedade tomak hamutuk defende direitu feto sira-nian no transforma kazu Palomita nian sai momentu mudansa sosiál no institusionál.
Jornalista: Ana Maria da Silva
Editor :Manuel Andrade















