JF Hato’o Kondolénsia ba Família Palomita no Ezije Estadu Foti Medida Konkreta Hasoru Violénsia

Dilí Sede Fretelin 20/11/2026– Juventude FRETILIN hato’o sentidu kondolénsia kle’an ba família no kolega sira ne’ebé lakon Palomita, no manifesta tristeza kle’an kona-ba akontesimentu ne’ebé akontese. Organizasaun juventude ne’e mós kondena ho maka’as aktu brutalidade ne’ebé kauza vítima nia mate.

Iha deklarasaun ne’ebé Juventude FRETILIN hato’o, organizasaun ne’e konsidera katak mate Palomita la’ós de’it problema individuál ka responsabilidade família ida nian, maibé reflete problema estruturál ne’ebé iha ligasaun ho kondisaun sosiál no fraqueza sistema protesaun iha Timor-Leste.

“Juventude FRETILIN sente triste tebes ho akontesimentu ida ne’e, no kondena aktu brutalidade ne’e. Ami nota no komprende katak ida ne’e la’ós problema ema ida ka família ida nia kulpa de’it, maibé problema estruturál ne’ebé kauza husi aspetu oioin, tanba problema sira hanesan ne’e kuaze akontese fila-fila iha ita-nia rain,” hatete Juventude FRETILIN iha sede fretelin 20/11/2026.

Tuir organizasaun ne’e, akontesimentu hanesan ne’e la’ós de’it lori terus ba família vítima, maibé mós hamosu trauma no sentimentu inseguransa ba feto no labarik feto sira, liu-liu bainhira sira halo viajen ka foti desizaun iha sira-nia moris loron-loron.

Juventude FRETILIN konsidera katak problema violénsia ne’ebé repete hela iha sosiedade presiza haree liu husi perspetiva estruturál, la’ós limita de’it ba julgamentu morál ka sala individuál.

Iha análize ba realidade sosiál, organizasaun ne’e identifika área importante balu ne’ebé presiza atensaun, inklui sistema edukasaun ne’ebé seidauk konsege promove komprensaun kona-ba emansipasaun, konsentimentu no igualdade jéneru; falta apoiu psikososiál ba labarik, joven no família sira ne’ebé hasoru krize; limitasaun prezensa polísia no mekanizmu protesaun labarik iha komunidade; no problema pobreza, dezempregu no presaun ekonómika ne’ebé afeta família sira.

“Labarik no jovem sira la’ós responsabilidade inan-aman sira nian de’it, maibé responsabilidade boot liu mós husi Estadu no sosiedade. Tanba ne’e, Estadu iha obrigasaun atu garante protesaun, seguransa no futuru ne’ebé di’ak ba sira,” hatutan Juventude FRETILIN.

Iha komunikadu ne’e, Juventude FRETILIN apela no ezije ba Estadu, liuliu Governu no Parlamentu Nasionál, atu foti medida konkretu hodi prevene violénsia no hametin sistema protesaun ba labarik no feto sira.

Medida sira ne’ebé organizasaun ne’e propoin inklui garante investigasaun transparente, independente no lalais kona-ba kazu Palomita, no asegura katak rezultadu investigasaun no prosesu justisa nian bele akompaña husi públiku to’o prosesu remata.

Aleinde ne’e, Juventude FRETILIN husu atu garante seguransa no apoiu tomak ba família Palomita, aumenta investimentu iha setór edukasaun, hadi’a infraestrutura no rekursu umanu, no integra pedagojia libertadora iha kuríkulu edukasaun.

Organizasaun ne’e mós propoin atu kria ofisiál protesaun labarik no servisu psikososiál iha munisípiu hotu, hametin polísia komunitária, kria dalan seguru ba ema hotu, no investe iha dezenvolvimentu joven sira liuhusi koperativa, desportu populár no espasu siviku ne’ebé permite joven sira organiza-an.

Parte seluk, Juventude FRETILIN hato’o mak pedidu ba Prezidente Repúblika atu labele fó indultu ba autór krime sira sem konsultasaun ho sosiedade no vítima sira, tanba vítima sira mak diretamente sente no enfrenta sofrimentu husi aktu krime ne’ebé akontese.

Sira husu ba juventude hotu iha Timor-Leste, Juventude FRETILIN husu atu joven sira labele kontinua nonook ka husik situasaun violénsia atu akontese nafatin. Organizasaun ne’e enkoraja atu harii rede solidariedade hodi defende justisa, liuliu ba feto no grupu vulnerável sira.

“Tempo ona atu harahun sistema ne’ebé kontribui ba silénsio no ignoránsia. Ita tenke hanorin malu atu la simu violénsia hanesan buat normal ida. Domin labele sai obrigasaun, no kontrolu husi parte ida labele uza naran domin atu justifika aktu violénsia,” afirma Juventude FRETILIN.

Ba inan-aman no família sira, organizasaun ne’e mós husu atu eduka labarik feto sira atu hatene sira-nia direitu, kontra opresaun no proteje-an husi forma esplorasaun no violénsia oioin, la’ós hanorin sira atu simu opresaun hanesan destinu.

Enkuantu ba mane no joven mane sira, Juventude FRETILIN enfatiza katak sai mane loos signifika iha respeitu no responsabilidade, proteje ema seluk no la kauza kanek ka sofrimentu ba ema seluk.

“Mane loloos mak mane ne’ebé iha respeitu no responsabilidade. Mane loloos mak proteje no la halo kanek, la halo moras, no la’ós domina ka kontrola,” sublina Juventude FRETILIN.

Juventude FRETILIN espera katak akontesimentu ne’e bele sai pontu reflexaun ba Estadu no sosiedade tomak atu halo mudansa ne’ebé loos no konkretu, hodi garante katak direitu no seguransa ba labarik, feto no grupu vulnerável sira bele respeita no proteje.

Juventude FRETILIN reafirma kompromisu atu kontinua defende direitu labarik, feto no grupu vulnerável sira, no kontinua ezije Estadu atu kumpre ninia responsabilidade tomak ba povu Timor-Leste.

Jornalista: Ana Maria da Silva

Editor :Manuel Andrade