(Díli), Pantai Kelapa, 12/10/2026 – Estudante na’in 257 husi Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), liuliu Fakuldade Filosofia no Siénsias Umanas, partisipa iha atividade sensibilizasaun kona-ba prevensaun HIV, ho objetivu atu hasa’e koñesimentu no konsiénsia estudante sira nian kona-ba prevensaun, teste no tratamentu, no hametin esforsu atu kombate estigma no diskriminasaun hasoru ema ne’ebé moris ho HIV.
Prezidente Asosiasaun Akadémika Estudantil Fakuldade Filosofia no Siénsias Umanas, Pedro do Rossario Soares, hateten katak atividade sensibilizasaun kona-ba saúde públika iha valór importante ba estudante sira, tanba bele aumenta koñesimentu no enkoraja juventude atu fahe informasaun ne’ebé loos ba komunidade.
“Organizasaun estudante la’ós de’it foka ba atividade akadémika, maibé mós promove atividade edukativa no sensibilizasaun kona-ba saúde públika,” hatete Prezidente Asosiasaun Akadémika Estudantil Fakuldade Filosofia no Siénsias Umanas, Pedro do Rossario Soares, iha Pantai kelapa 12/10/2026.
Nia esplika katak liuhusi atividade sensibilizasaun, estudante sira bele hetan informasaun ne’ebé loos kona-ba saúde, inklui dalan prevensaun moras, no komprende di’ak liu kona-ba importánsia atu kuidadu sira-nia saúde rasik.
Nia mós subliña katak koñesimentu ne’ebé estudante sira hetan la’ós atu uza ba sira-nia an rasik de’it, maibé importante atu fahe ba kolega, família no komunidade, hodi ajuda hasa’e konsiénsia públika kona-ba prevensaun moras.
Tanba ne’e, Pedro do Rossario konsidera katak kolaborasaun entre organizasaun estudante no instituisaun sira ne’ebé serbisu iha área saúde presiza kontinua hametin, atu bele promove atividade edukativa ne’ebé fó benefísiu ba estudante no komunidade.
Iha parte seluk, Prezidente Instituto Nacional de Combate ao HIV-SIDA, I.P. (INCSIDA), Daniel Marçal, hato’o katak konsiénsia públika kona-ba HIV kontinua sai aspetu importante iha esforsu atu promove saúde públika no kombate estigma no diskriminasaun hasoru ema ne’ebé moris ho HIV.
“Konsiénsia públika kona-ba HIV kontinua sai aspetu importante ida iha esforsu atu promove saúde no kombate estigma no diskriminasaun hasoru ema ne’ebé moris ho HIV,” Daniel Marçal hateten.
Nia esplika katak informasaun ne’ebé loos kona-ba HIV bele ajuda komunidade komprende di’ak liu kona-ba dalan transmisaun, prevensaun no tratamentu. Tanba ne’e, edukasaun no sensibilizasaun ba públiku presiza kontinua liuhusi média tradisionál no média online.
Daniel Marçal mós hateten katak teste HIV iha papél importante atu ajuda ema ida-idak hatene sira-nia estatutu saúde. Bainhira ema ida hetan rezultadu pozitivu ba HIV, profisionál saúde bele fó orientasaun no ajuda ema ne’e asesu ba tratamentu tuir prosedimentu médiku.
Nia enfatiza katak pozitivu ba HIV la signifika katak ema ne’e sofre ona moras AIDS. Ho diagnóstiku sedu, tratamentu apropriadu no akompañamentu husi profisionál saúde, ema ne’ebé moris ho HIV bele kontinua kuidadu sira-nia saúde.
Enkuantu ne’e, Tekniku Espesiál Saúde MCAS, Ministru Koordenadór Asuntu Sosiál, Dra. Meliana F. Soares, hateten katak esforsu atu prevene infesaun HIV iha Timor-Leste presiza kontinua liuhusi koordenasaun entre Governu, Ministériu Saúde no instituisaun relevante sira.
“Esforsu atu prevene infesaun HIV iha Timor-Leste presiza kontinua liuhusi koordenasaun entre Governu, Ministériu Saúde no instituisaun relevante sira, inklui hametin edukasaun no promosaun kona-ba prevensaun iha komunidade,” Dra. Meliana F. Soares afirma.
Nia hatutan katak koordenasaun no monitorizasaun importante atu asegura programa prevensaun lao ho di’ak no komunidade sira hetan informasaun no apoiu ne’ebé presiza.
Aleinde ne’e, disponibilidade ekipamentu no stock teste HIV mós sai hanesan aspetu importante atu fasilita komunidade asesu ba servisu saúde. Tanba ne’e, instituisaun relevante sira presiza fó atensaun ba nesesidade ekipamentu no teste, atu komunidade bele hatene sira-nia estatutu saúde no hetan tratamentu tuir nesesidade.
Nia mós enfatiza katak programa prevensaun HIV presiza tuir orientasaun no prosedimentu padraun internasionál, inklui rekomendasaun husi Organizasaun Mundiál Saúde (OMS), atu asegura medida prevensaun ne’ebé aplika tuir orientasaun saúde públika.
Liuhusi atividade sensibilizasaun hanesan ne’e, estudante sira bele sai parseiru importante iha promosaun saúde públika, liuhusi fahe informasaun ne’ebé loos ba kolega, família no komunidade.
Ho kooperasaun entre Governu, instituisaun saúde, organizasaun estudante no komunidade, espera katak koñesimentu públiku kona-ba HIV sei aumenta, estigma no diskriminasaun sei tun, no ema barak liu sei buka informasaun, halo teste no asesu ba tratamentu bainhira presiza.
Jornalista: Madalena de Lima
Editora: Ana Maria da Silva















