(Díli), Kaikoli 16 Abril 2026 – Iha ambiente ne’ebé komunidade sei nafatin ko’alia kona-ba sirkulasaun osan falsu, autoridade sira fó sinal klaru katak investigasaun la para iha kontajen de’it. Prosesu ida importante ramata ona, maibé etapa seluk sei tuir.
Diretor Diresaun Nasional Servisu Investigasaun Kriminal (DNSIK), Superintendente Xefe Polísia João Belo, hateten katak DNSIK hamutuk ho Ministériu Públiku (MP) finaliza ona prosesu kontajen ba osan falsu ne’ebé apreende iha armajen ida iha Bidau Masaur, iha loron Kuarta (14 Abril 2026).
“Operasaun ne’e hahú husi informasaun ne’ebé sirkula iha públiku, to’o ikus lori autoridade sira halo buska no apreensaun iha fatin refere. Iha ne’ebá, ekipa hetan kuantidade osan ne’ebé suspeitu falsu, ne’ebé depois passa ba prosesu verifikasaun no kontajen rigorozu” Diretór Diresaun Nasional Servisu Investigasaun Kriminal (DNSIK), Superintendente Xefe Polísia João Belo ba jornalista sira iha Komando Jeral PNTL Kaikoli Dili, Kinta nee (16/04/2026).
Autoridade sira esplika katak remata kontajen la’ós signifika kazu ne’e hotu ona. Investigasaun sei kontinua hodi buka tuir ema sira ne’ebé envolve, liuliu produtor ka autor prinsipal ne’ebé suspeitu iha kazu ne’e.
“Husu ba públiku atu la halo julgamentu rasik, maibé kolabora ho autoridade. Bainhira hetan osan ne’ebé deskonfia, importante atu relata kedas ba polísia atu bele halo verifikasaun no prevensaun liu tan”, dehan nia
Superintendente Polisia João Belo dos Reis esplika katak ekipa espesial husi Polícia Sientífika Kriminal (PSIK) hamutuk ho Ministériu Públiku halo ona kontajen no analisa ba osan sira ne’ebé suspeitu. Montante osan falsu ne’ebé deteta to’o besik USD 4.3 miliaun, no agora dadaun hela iha prosesu legál atu aprezenta ba tribunal.
“Krimi ne’e akontese tiha ona, no ami la bele husik. Ami sei buka tuir to’o hetan autor prinsipal, indikasaun hatudu atividade ne’e bele envolve rede ka grupu organizadu, inklui importasaun ilegál no tentativa atu halo sirkulasaun iha merkadu lokál, Ami hatene katak ida ne’e osan kopia se nia uza ba ninian objetivu ida be kultura nian ka laiha elementu krime ruma ita la halo operasaun, maibe primeiru nia legalidade kona-ba nian importasaun, segundu konaba iha ona transaun ruma kona-ba iha ona transaksi uza osan ida nee iha loja balun, tanba ne’e mak ita halo operasaun halo trucking ba suspeitu sira ikus mai ita hetan tiha nia paradeiru,” Dehan Superintendente.
Nia hatutan, PNTL no Alfándega halo hela koordenasaun hodi halo investigsaun nune’e bele identifika katak osan ne’e suspeitu sira hatama iha sa fulan no sa tinan no sa data investigsaun lao hela.
“Ne’ebe hola parte iha prosesu Kriminál nian hau labele fo sai ba maluk sira. So fó hateten deit katak ba públiku ba maluk sira tanba sa mak halo operasaun. Sira ne’ebe mak dehan buat ne’e la laos bele justifika iha Tribunál”, nia koalia.
Iha tempu ne’ebé hanesan, kazu ida ne’e fó hanorin ba komunidade kona-ba importánsia konfiansa iha sistema monetáriu. Bainhira osan falsu sirkula, la’ós de’it estraga ekonomia, maibé mós bele halakon konfiansa entre ema ida ho seluk.
Ho prosesu legal ne’ebé agora tama hela iha etapa tuir, autoridade promete atu halo servisu to’o remata, hodi asegura katak justisa hala’o no komunidade sente seguru iha sira nia atividade loron-loron.
Jornalista : Caryn Camões
Editor : Francisco Pereira
















