Saúde  

Numeru kazu Tuberkuloze (TB) Kontinua Aumenta Iha TL

Vice-Ministru Operasionalizasaun Hospital , Flávio Brandão,

(Díli) Bedois – Maski tempu muda no setór saúde iha Timor-Leste la’o ba oin, moras Tuberkuloze (TB) sei sai preokupasaun bo’ot ba komunidade. Moras ne’e la’ós foun, maibé to’o agora sei afeta ema barak, liu-liu iha área sira ne’ebé asesu ba servisu saúde menus.

Tuir Vice-Ministru Operasionalizasaun husi Hospital Nacional Guido Valadares, Flávio Brandão, akresenta moras tuberkuloze (TB) presiza tau atensaun seriu ho atividade ne’ebé mais ativu husi parte servisu saúde sira. Governu liuhosi ospitál no sentru saúde sira tenke buka no detekta pasiente sira iha komunidade, atu bele kaer sedu kasu TB no lori ba tratamentu. Dadus ikus-ikus hatudu prevelénsia TB aumenta, maibé númeru ema ne’ebé mate tanba TB menus kompara ho tinan sira liubá.

“Maske númeru kazu aumenta, ita konsege redus taxa mortalidade. Maibé ita la bele hakmatek. Tenke halo esforsu atu prevene no detekta sedu,” dehan Vice-Ministru Operasionalizasaun Hospital, Flávio Brandão

Tuberkuloze mak moras ne’ebé ataka pulmaun no bele hada’et husi ema ida ba ema seluk liuhusi anin bainhira ema moras kohi ka sneeze. Sintoma komún sira maka kohi naruk liu husi semana tolu, isin manas iha kalan, susar iha isin, no lakon pezu. Maibé, dala barak ema la hatene katak nia moras TB tanba hanoin de’it katak kohi normal.

Vice-Ministru Operasionalizasaun mós enfatiza katak atividade rastreiu (screening) tenke halo beibeik iha ospitál no sentru saúde sira, hodi kontrola moras ne’e di’ak liu. Timor-Leste agora dadaun sei iha pozisaun daruak iha rejiaun kona-ba kazu TB, ne’ebé sai preokupasaun boot ba setor saúde.

Relasiona ho prevensaun, Vice-Ministru husu komunidade sira atu lalika tauk ba halo check-up, tamba servisu ba ezame TB disponivel iha postu no sentru saúde hotu, no gratuitu.

“Kuaze postu saúde no sentru saúde sira iha hotu no gratuita ne’ebé husu ba komunidade sira sente mear liu semana rua kosar no isin tu’un derepente iha fulan ida tun 1 grama no 10 grama tenke ba halo checkup ida kona TP.” Dehan nia

Nia hatutan Iha komunidade balu, falta informasaun no tauk ba diskriminasaun halo ema moras la bá hospital atu halo tratamentu, TB bele kura totál bainhira deteta lalais no halo tratamentu to’o remata tuir orientasaun médiku. Governu liuhusi Ministériu Saúde kontinua halo kampaña sensibilizasaun no fó aimoruk grátis ba pasiente TB.

Nia esplika katak sintomas klasiku TB maka mear liu semana rua resin, isin manas, kosar lalais, todan tun derepente, la iha gana atu han.

“Se ema ida iha sintomas hanesan ne’e, presiza ba konsulta iha postu ka sentru saúde atu halo ezame sedu no hetan tratamentu tuir prosedimentu saúde, Nune’e, ho deteksaun sedu no tratamentu loos, ita bele kontrola no reduz propagasaun moras tuberkuloze iha komunidade”. Nia hakotu.

Jornalista: Francisco Pereira/ Temotio da Costa (Estajiadu)

Editór       : Felisberto F. da Costa