(Dili) Kintal Boot, 27 Fevereiru 2026 – Organizasaun Asosiasaun Defisiente Timor-Leste (sigla-ADTL) hala’o formasaun ida kona-ba jornalismu inklusivu hodi hasa’e kuñesimentu média sira kona-ba situasaun no direitu ema ho defisiénsia iha Timor-Leste.
Diretór Ezekutivu ADTL, Cesario da Silva, hateten katak durante tinan lima liuba, asuntu defisiénsia seidauk konsidera nu’udar prioridade boot iha rai laran. Maibé agora dadauk, iha ona mudansa pozitivu, liu-liu ho apoiu husi média sira ne’ebé hala’o papél importante hodi fó informasaun ba públiku.
“Ema ho defisiénsia mak grupu ida ne’ebé vulnerável liu. Vulnerabilidade ne’e barak mai husi perspetiva no hahalok sosiedade nian ne’ebé hanoin katak sira la bele halo buat ida ka la bele servisu, ” hatete Diretór Ezekutivu Cesario da Silva iha Eskritoriu ADTL, Maskarinhas, 26/02/2026.
Diretór informa katak, ADTL halo parseria ho Conselho Imprensa (sigla-KI) hodi prepara matadalan jornalismu inklusivu. Inisiativa ida ne’e atu sensibliza média sira atu uza lian ne’ebé respeitu no la diskriminativu bainhira ko’alia kona-ba ema ho defisiénsia.
“Dadus tinan 2022, iha ema ho defisiénsia hamutuk liu 27.000 ne’ebé konsidera vulnerável liu, no total ema ho defisiénsia iha Timor-Leste to’o 93.000. Barak liu husi área rurál sira, ne’ebé presiza tau atensaun no husu ba media sira atu halo kobertura hodi fó inspirasaun no hasa’e konsiénsia públika”. Dehan Cesario.
Diretór ADTL mós lembra katak ema ho defisiénsia iha tipu oioin, hanesan difisensia matan, tilun, difisiensia fiziku no seluk tan.
“Uluk ita nia maluk ho difisiensia sira, senti tauk atu sai iha públiku tanba diskriminasaun, no dala ruma inan-aman mós kontribui hodi subar sira nia oan. Maibé agora, média tenki sai forsa ida atu muda mentalidade sosiedade.” Nia informa
Iha sorin seluk reprezentante Conselho Imprensa, Izabel Fernandes, hatete média mak “matan no tilun” ba ema hotu-hotu, inklui sira ne’ebé lian no lian-laek.
“Jornalista sira presiza tau atensaun liu-liu ba grupu vulnerável sira ne’ebé seidauk hetan sira nia direitu tomak, atu bele fasilita asesu ba apoiu governu no kontribuisaun husi sosiedade”. Nia hatutan
Izabel hatutan, iha instituisaun públika balu seidauk iha fasilidade espesífiku ba ema ho defisiénsia fízika, hanesan asesu ba kursi roda.
Iha okiziaun ne’e mós Diretór Jerál Secretaria de Estado da Comunicação Social (SECOM), Florindo da Costa, hateten ema ho defisiénsia barak dala ruma senti an hanesan marjinalizadu tanba lakohi besik husi ema seluk no la goza sira nia direitu hanesan sidadaun sira seluk.
Diretór salienta, maioria ema ho defisiensia iha esperensia hanesan estigma, diskriminasaun, violensia husi familia no komunidade no familia mós abandona membru família ne’ebé ho defisiensia liliu sira ne’ebé ho problema pisikolojia
“Maski nune’e, sira kontinua luta makas ba sira nia moris. Tanba ne’e, média bele sai ajente transformasaun atu fó sai sira nia lian ba públiku, liu-liu ba sira ne’ebé moris iha fatin izoladu, atu bele hetan tulun no goza direitu hanesan ema seluk iha sosiedade. Nia hakotu
Jornalista : Francisco Pereira
















