Díli, Balide – 7 Marsu 2026, Koñesimentu tradisionál ne’ebé husi uluk mai husi avó sira agora transforma sai inspirasaun ba dezenvolvimentu produtu naturál iha Timor-Leste. Husi esperiénsia aprende no produsaun ai-moruk herbal durante tinan barak, empreendedór Timoroan ida hahú dezenvolve Marungi Timor sai produtu herbal ne’ebé agora hetan interese iha merkadu lokal no buka dalan atu bele sai ba merkadu internasional.
“Iha tempu uluk, antes ai-moruk kimiku sai komun iha merkadu, komunidade iha Timor-Leste uza ona ai-moruk tradisionál atu kura no prevene moras oioin, husi ai-horis, ai-kulit, ai-abut, ai-funan, ai-fuan to’o ai-musan duut, métodu sira hanesan mama, nono hodi hemu nia been, tein hodi han ka kose ba isin, sai parte importante husi konesimentu avó sira nian ne’ebé kontinua transmite ba jerasaun foun”. Dehan Na’in ba Kompañia Cristiano M2T Unipessoal L.da, Cristiano dos Santos, iha Estudiu Media Mudansa foin lalais ne’e.
Tuir Na’in ba Kompañia Cristiano M2T Unipessoal L.da, Cristiano dos Santos hatete nia hetan inspiradu husi koñesimentu tradisionál ne’e, iha tinan 2011 empreendedór Timoroan ida hahú aprende produsaun ai-moruk herbal hamutuk ho Madre Canosiana sira iha Lospalos durante fulan neen.
“Depois kursu ne’e hotu, ha’u kontinua aprende rasik no hahú produz ai-moruk herbal ho kuantidade ki’ik atu uza de’it iha família, maibe haree ba fó benefisiu, entaun ha’I koko atu halo negósiu”. Dehan CEO Cristiano dos Santos
CEO Cristiano informa katak, Iha tinan 2014, nia hetan oportunidade aprende tan kona-ba produsaun herbal ho empreendedór ida husi Xina, ne’ebé iha esperiénsia faan produtu herbal iha nia rain no nasaun barak liu 50.
“Esperiénsia aprendizajen ne’e hetan liu husi organizasaun Junior Chamber International Timor-Leste, ne’ebé fó espasu ba juventude atu aprende no dezenvolve ideia negósiu”. Nia informa
Cristiano deklara katak, maski durante tempu balun nia tenke fahe tempu ho estudu no servisu, interese atu dezenvolve ai-moruk tradisionál la para. Tuir mai, iha tinan 2022 nia buka parseiru negósiu ida atu hametin produsaun no distribuisaun produtu sira.
“Parseiru ne’e mai husi Lospalos, Apolinario Hornai, ho nia Kompañia Sescko Cryelon Sucesu L.da, ne’ebé sai hanesan supplier prinsipal ba distribuisaun produtu iha Timor-Leste. Ho ekipa marketing sira, sira hahú promosaun no faan ai-moruk ne’e iha Lospalos, Dili no munisípiu sira seluk”. Tekni nia.
Entretantu, Kompañia M2T Unipessoal L.da estabelese ona parseiria ho governu liu husi Ministério do Comércio e Indústria, ONG internasional no nasional, grupu agrikultór no komunidade sira. Produtu sira ne’e mós distribui iha loja no kafetaria balun iha Díli no munisípiu sira, no empresa ne’e dadaun halo hela negosiasaun ho Kompañia internasional atu bele halo exportasaun iha futuru.
“Atualmente, M2T desenvolve ona produtu herbal marungi ho variedade oioin, hamutuk item 9. Produtu sira ne’e inklui mina marungi tradisionál ho tamañu 100 ml, 60 ml, 40 ml no 20 ml, mos verssaun espesífiku ba labarik, além de hei-xa marungi Timor no marungi powder”. Nia hakotu
Husi koñesimentu tradisionál ne’ebé hahú husi avó sira, agora ai-moruk marungi Timor sai exemplu ida kona-ba oinsá sabedoria lokal bele transforma ba oportunidade negósiu ne’ebé ajuda komunidade no promove rekursu naturál Timor-Leste ba mundu.
Jornalista : Francisco Pereira
















