(Díli), Bairo-Pité, 16 Abril 2026- Kada loron sempre iha movimentu ema ba mai, Domingas de Jesus troka fatin Bairo Pite sai hanesan nia “kantor” hodi halo negósiu kiik, ho idade 61, nia kontinua luta hodi sustenta oan sira no garante futuru ne’ebé di’ak liu, maske hasoru difikuldade ekonomia no kompetisaun iha merkadu ne’ebé aas.
Domingas de Jesus husi munisípiu Bobonaro, mai buka moris iha kapital Díli ho esperansa atu hetan moris di’ak liu. Agora dadaun nia hela iha Bairo-Pité, hamutuk ho nia oan na’in rua. Kondisaun moris iha sidade la fasil, liu-liu ba família simples hanesan nia. Maibé, ne’e la halo nia rende.
Kada loron, Domingas sempre mai sedu fatin hodi fa’an ai-fuan no produtu agríkola hanesan fore-rai, batar no modo sira seluk. Osan ne’ebé nia hetan la boot, dala ruma to’o deit $5 kada loron, maibé ba nia, ida ne’e importante tebes atu responde ba nesesidade uma laran, inklui edukasaun oan sira-nian.
“Maske ha’u ho idade hanesan ne’e, ha’u lakohi tu’ur deit. Ha’u sei esforsu nafatin atu sustenta ha’u nia oan sira nia futuru,” dehan Domingas ho laran metin, iha Bairo Pite, foin lalais ne’e.
Idozu ne’e informa tan katak, kompetisaun iha merkadu aas, tanba ema barak mak fa’an produtu hanesan. Ida ne’e halo rendimentu la fixu, depende tebes ba ema sosa.
“Iha ne’e ema fa’an barak, entaun ami tenke iha pasiensia, dala ruma sorte di’ak, dala ruma lae,” nia hatutan.
Domingas mós deklara tan katak, maske nia iha ona faze ba idozu, maibé nia seidauk hetan apoiu hanesan subsídiu. Nune’e, nia depende deit ba negósiu ki’ik atu kontinua moris. Ba nia, merkadu la’ós deit fatin buka osan, maibé fatin ne’ebé prova nia kbiit no determinasaun.
Iha sorin seluk Abalziza dos Santos, hanesan nia kolega ne’ebé durante ne’e faan hamutuk, hateten katak, Domingas hanesan ezemplu ida ba feto sira seluk.
“Kada loron nia mai fa’an hodi sustenta nia oan sira, maske kondisaun difisil no idade ne’ebé avansadu ona, maibé nia sei forte nafatin,” nia dehan.
Entretantu Domingas hato’o mós mensajen ba parte relevante sira atu tau matan ba povu ki’ik sira hanesan nia.
“Ami sei halerik hela, ami husu atu haree netik ami nia moris, tanba ami la iha kbiit boot,” nia dehan ho esperansa.
Istória Domingas de Jesus hatudu katak iha difikuldade, maibé nia nafatin iha forsa no determinasaun atu kontinua luta ba moris. Iha merkadu Bairo Pite, nia la fa’an deit ai-fuan, nia mós fa’an esperansa ba loron aban.
Jornalista : Caryn Camões
Editor : Francisco Pereira
















